Đình Cung Chúc ở xã Vĩnh Thịnh (Hải Phòng) là ngôi đình cổ hàng trăm năm tuổi, xây dựng từ thời Lê với kiến trúc 'một không hai'.
Kiệt tác kiến trúc đương thời
"Tiếng đình Cung Chúc quả không sai/ Kiến trúc kỳ công đủ vẻ tài/ Mười sáu lỗ đục qua cột cái/ Cổ truyền nay có một không hai". 4 câu thơ trên được lưu truyền trong dân gian, ca ngợi ngôi đình Cung Chúc, xã Vĩnh Thịnh như một kiệt tác kiến trúc đương thời.
Theo một số tài liệu, đình Cung Chúc (tên cũ là đình Kính Chúc) là ngôi đình cổ, hàng trăm năm tuổi, được xây dựng từ thời Lê. Trước năm 1883, đình Cung Chúc thuộc xã Kính Chúc, tổng Viễn Lang, phủ Hưng Hà, trấn Hải Dương. Thời kỳ Pháp thuộc đến năm 1945, đình Cung Chúc thuộc xã Cung Chúc, tổng Viễn Lang, phủ Vĩnh Bảo, tỉnh Hải Dương.
Ngôi đình có 25 gian xây theo kiến trúc kiểu tứ diện đồng tứ, bốn hướng đều thấy năm gian và năm gian hậu cung rất bề thế, được làm hoàn toàn bằng gỗ lim, gồm các hàng cột đỡ các bộ vì liên kết, mộng chốt theo kiểu chồng rường - giá chiêng, chạm khắc hoa văn cầu kì, tinh xảo.
Ở đại đình là 4 bộ vì, trên 8 cột cái và 8 cột quân. Các bộ vì liên kết với nhau qua hệ thống xà dọc. Tất cả chỉ sử dụng 16 lỗ đục thông qua cột cái. Các kết cấu còn lại liên kết bằng khớp chồng mộng trên các đấu ở các đầu cột, tạo nên ngôi đình bề thế và vững chắc.
Phần trước đình có 10 cột, trong đó 6 cột góc mỗi cột đục 2 lỗ, 4 cột còn lại mỗi cột đục 1 lỗ (16 lỗ đục), sau đó được khớp chồng, đấu đỡ để giữ mái.
Đình Cung Chúc không chỉ bề thế, đẹp về quy mô, độc đáo về kiến trúc mà còn lưu giữ nhiều hiện vật có giá trị. Trong đó có 18 đạo sắc phong của các triều đại Hậu Lê, Nguyễn; 2 bia đá niên đại Cảnh Trị thất niên (1669) và Cảnh Hưng thứ 37 (1776). Cả hai bia đều có khung diềm chạm các hình cúc mãn khai, cánh sen, hoa dây, đao lửa, vân tản; trán bia trạm nổi “lưỡng long chầu nguyệt”. Đây là một loại cổ vật rất giá trị do có tính độc bản và là một nguồn tư liệu quý.
Ngoài ra, đình còn lưu giữ các bức đại tự, cửa võng, long ngai, kiệu, bát biểu, các bia đá ghi danh hậu thần được cúng tế trong đình… Chính vì những giá trị đặc sắc hiếm có đó nên đình Cung Chúc được xếp hạng Di tích lịch sử cấp quốc gia năm 1962.
Thờ 4 vị Thành hoàng làng
Theo nhiều tài liệu, đình thờ 4 vị Thành hoàng làng là Thuần Chính, Thanh Tĩnh Long Cung, Quý Minh và Hải Khẩu Đài Bàng Chi Thần đã có công đánh giặc, bảo quốc an dân.
Thuần Chính tên thật là Phùng Vĩnh Hoa, quê ở Mao Điền, đạo Hồng Châu. Bà cùng cha mẹ lập trang Tiên Nha, nay thuộc tỉnh Phú Thọ. Ở đây, bà chiêu mộ binh sĩ luyện quân, phò tá Hai Bà Trưng và được phong là “Nội thị Tướng quân Vĩnh Hoa công chúa”.
Ba năm sau khi Trưng nữ Vương lên ngôi, đóng đô ở Mê Linh, Mã Viện đem quân sang xâm lược nước ta, tướng quân Phùng Vĩnh Hoa chỉ huy quân chiến đấu với giặc nhưng bị chúng cô lập ở Tiên Nha. Thế cùng lực tận trước quân xâm lược bạo ngược, bà đã nhảy xuống sông Nguyệt Đức tuẫn tiết.
Để tưởng nhớ công lao của bà, các triều đại sau này đã phong thần cho bà. Năm 982, Vua Lê Đại Hành phong bà là “Vĩnh Hoa Nương linh Hiển nữ quốc công chúa”. Năm 1891, Vua Đồng Khánh phong bà là “Dực Bảo Trung Hưng”. Đến đời Vua Khải Định, bà được phong là “Trinh Uyển Dực bảo Trung Hưng Linh từ”. Năm 1889, Vua Thành Thái khi lên ngôi tiếp tục phong Mỹ tự cho bà là “Dực bảo Trung Hưng Linh từ”.
Thanh Tĩnh Long Cung có tên húy là Trương Hống. Ông có công phò tá Triệu Quang Phục đánh tan quân xâm lược nhà Lương, giữ vững nền độc lập cho nước Vạn Xuân. Sau khi Lý Phật Tử giành ngôi vua đã dùng mưu kế mua chuộc Trương Hống, Trương Hát (hai anh em). Thế nhưng ý chí kiên trung quyết không thờ hai vua, đường cùng nên hai ông đã tử tiết ở núi Phù Long.
Sau khi mất, hai ông linh nghiệm âm phù các triều đại sau đánh giặc giữ nước và được phong thần ở sông Cầu. Sau này, tên tuổi của hai ông gắn liền với chiến tích đánh tan giặc Tống (năm 1076).
Thần Quý Minh hay Đức Thánh Qúy Minh Đại vương theo truyền thuyết là một trong ba anh em, ba vị tướng được phong thánh gồm Đức Thánh Tân Viên, Đức Thánh Cao Sơn và Đức Thánh Quý Minh.
Thần Quý Minh là người có công lao trấn ải Sơn Nam bảo vệ đất nước thời Vua Hùng Duệ Vương (Vua Hùng thứ 18). Ngài là Thượng đẳng thần được các triều đại ban chiếu sắc phong, được nhân dân thờ phụng, trở thành vị Thành hoàng làng ở nhiều nơi.
Hải Khẩu Đài Bàng chính là tướng Trần Lãm, là người lãnh đạo một trong 12 sứ quân. Sau khi xuất tiền vàng mua ruộng đất bán phát cho dân, dần dần tướng Trần Lãm đã chiêu mộ được binh sĩ, dựng thành đắp lũy, xây dựng lực lượng cát cứ. Ông là chỉ huy sứ quân trấn giữ vùng cửa biển (Hải Khẩu) gồm trung tâm phía nam sông Luộc, cửa Thái Bình và cửa Ba Lạt.
Ông là người có công lớn giúp Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân lập nên cơ nghiệp Nhà Đinh (968 - 980). Sau khi ông mất ngày 10 tháng 10 năm 967, Vua Đinh Tiên Hoàng đã sắc phong ông là “Quốc Đô Thành Hoàng”.
Tướng quân Trần Lãm (Hải Khẩu Đài Bàng) cũng được nhiều địa phương thờ phụng.
Hằng năm, từ ngày 10 - 12/11 âm lịch, nhân dân địa phương lại nô nức tổ chức lễ hội truyền thống đình làng với các hoạt động, nghi lễ, trò chơi mang đậm bản sắc văn hóa vùng quê.
(Nguồn: Ngôi đình hàng trăm năm với kết cấu kỳ lạ/Thu Hương// Báo Hải Phòng .vn.- Ngày 20/ 3 /2026)
