Lễ hội truyền thống đền - chùa Cậy ở xã Bình Giang là dịp tưởng nhớ công lao của Bảo Phúc đại vương - danh tướng thời Vua Hùng thứ 18.
Không gian lễ hội đậm đà bản sắc truyền thống
Chiều 29/3 (tức 11/2 âm lịch), lễ hội đền - chùa Cậy được UBND xã Bình Giang khai mạc thu hút đông đảo nhân dân địa phương, con em xa quê cùng du khách thập phương. Lễ hội diễn ra trong 6 ngày, từ ngày 29/3 đến ngày 3/4 (tức 11 đến 16/2 âm lịch), trong đó 3 ngày trọng hội từ 11 đến 13/2 âm lịch, quy tụ nhiều nghi lễ và hoạt động đặc sắc. Trong không gian di tích, từng nghi thức truyền thống được tổ chức bài bản, thể hiện sự thành kính của nhân dân đối với Thành hoàng làng.
Đền Cậy là nơi thờ Bảo Phúc đại vương. Theo thần tích, ông tên thật là Phúc Công, sinh ra trong gia đình làm nghề bốc thuốc cứu người, từ nhỏ đã nổi tiếng thông minh, lễ nghĩa. Khi đất nước lâm nguy trước giặc Thục, ông liền vào yết kiến nhà vua và ứng đối trôi chảy, nhà vua rất hài lòng, phong làm Hữu đạo Đại tướng quân. Ông cùng các tướng lĩnh như Tản Viên Sơn Thánh tham gia chỉ huy quân lính. Trong những trận chiến cam go tại Sóc Sơn, ông dẫn quân phá vây, góp phần làm nên chiến thắng vẻ vang.
Khi đất nước thái bình, ông được ban thực ấp ở đạo Hải Dương. Sau khi qua đời, ông được phong là Phúc thần nhất vị Bảo Phúc đại vương, được tôn làm Thành hoàng thờ ở đền Cậy, còn cha mẹ ông được thờ tại chùa Vĩnh Bảo (còn gọi là chùa Cậy). Đền Cậy vẫn lưu giữ 7 đạo sắc phong từ các triều Tự Đức, Đồng Khánh, Duy Tân, Khải Định, khẳng định giá trị lịch sử, văn hóa lâu đời.
Để tưởng nhớ công lao của Thành hoàng, hằng năm, nhân dân địa phương tổ chức hai kỳ lễ hội vào tháng 2 và tháng 9 âm lịch. Trong đó, lễ hội vào tháng 2 kỷ niệm ngày sinh của ngài là lễ hội chính, thu hút đông đảo nhân dân và du khách thập phương. Trong khuôn khổ lễ hội, nhiều nghi thức quan trọng được tổ chức trang nghiêm như lễ dâng hương, lễ tế, lễ rước kiệu… thể hiện lòng thành kính, tri ân đối với các bậc tiền nhân.
Một trong những nghi lễ truyền thống mà lễ hội còn bảo tồn được là lễ rước “ông lợn”. Người dân chuẩn bị từ nhiều tháng trước, “ông lợn” dùng vào việc lễ được chọn lựa kỹ, trọng lượng từ 50 kg trở lên; được mua và nuôi nhốt tại chuồng ít nhất một tháng trước khi giết mổ. Trước khi giết mổ thì tiến hành lễ tỉnh sinh (đổ một chén rượu vào trán “ông lợn” để tẩy uế, bảo đảm sự thanh sạch). “Ông lợn” lễ thánh được mổ banh, để nguyên con, có trang trí mỡ chài phủ từ lưng đến đầu, miệng ngậm bông hồng.
Gìn giữ và phát huy giá trị
Song hành với phần lễ, phần hội diễn ra sôi nổi với nhiều hoạt động dân gian đặc sắc, tạo không khí vui tươi, gắn kết cộng đồng. Các trò chơi như kéo co, đập niêu, cờ tướng, thi nấu chè con ong… thu hút đông đảo người dân và du khách tham gia. Không chỉ mang tính giải trí, những hoạt động này góp phần bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống, tạo sức hấp dẫn riêng cho lễ hội. Các chương trình văn nghệ như hát chèo được tổ chức, mang đến không gian nghệ thuật đậm chất làng quê Bắc Bộ.
Chị Vũ Thị Thắm ở xã Bình Giang cho biết: “Năm nào tôi cũng tham gia lễ hội. Điều tôi ấn tượng nhất là không khí vừa trang nghiêm khi đi lễ, vừa rộn ràng khi mọi người cùng tham gia các hoạt động hội. Người trong làng, người đi xa cũng tranh thủ về, gặp gỡ, chuyện trò, cảm giác rất gần gũi, thân tình”.
Theo Ban Quản lý di tích đền Cậy, năm 2024, đền được tu bổ một số hạng mục gồm: nhà tiền bái, hậu cung, nghi môn, nhà bia, nhà kho… với mức đầu tư 11 tỷ đồng từ nguồn vốn xã hội hóa.
Sau khi sáp nhập đơn vị hành chính, lễ hội truyền thống đền - chùa Cậy năm nay được tổ chức quy mô lớn hơn với khoảng 5.000 người dân và du khách thập phương về tham dự, tăng khoảng 15% so với năm 2025. Dòng người đổ về đông vui không chỉ làm bừng lên không khí rộn ràng, náo nhiệt cho không gian lễ hội, mà còn cho thấy sức lan tỏa sâu rộng, bền bỉ của những giá trị văn hóa truyền thống trong đời sống tinh thần cộng đồng.
Từng bị gián đoạn, nhưng từ năm 1994, khi đền Cậy được xếp hạng di tích cấp quốc gia, lễ hội đã được khôi phục và duy trì hằng năm. Công tác tổ chức ngày càng hoàn thiện, vừa giữ nguyên các nghi thức truyền thống, vừa bổ sung các hoạt động phù hợp với đời sống hiện đại.
Ông Vũ Đăng Chương, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Bình Giang, chia sẻ: “Lễ hội không chỉ là dịp tri ân các bậc tiền nhân mà còn gìn giữ, phát huy giá trị văn hóa truyền thống. Chúng tôi tổ chức lễ hội trang nghiêm, đúng nghi thức, đồng thời tạo không khí vui tươi, lành mạnh để mọi người tham gia. Thông qua lễ hội, thế hệ trẻ hiểu hơn về lịch sử, nâng cao ý thức bảo tồn bản sắc văn hóa, đồng thời tăng cường sự gắn kết cộng đồng và quảng bá hình ảnh quê hương”.
Không khí náo nhiệt, rộn ràng bao trùm di tích cho thấy sức hút mạnh mẽ của lễ hội truyền thống lâu đời. Đền - chùa Cậy không chỉ là nơi sinh hoạt tín ngưỡng mà còn là không gian văn hóa cộng đồng, nơi những giá trị truyền thống được gìn giữ, tiếp nối và lan tỏa.
(Nguồn: Hấp dẫn lễ hội truyền thống đền - chùa Cậy/Báo Hải Phòng .vn.- Ngày 1/ 4 /2026)
