Cùng ngược thời gian, chạm vào những chứng tích nghìn năm ở bãi cọc Cao Quỳ, phường Lưu Kiếm (Hải Phòng) để lắng nghe tiếng vọng từ dòng sông Bạch Đằng lịch sử.
Địa chỉ giáo dục truyền thống
Khu bảo tồn bãi cọc Cao Quỳ ở phường Lưu Kiếm có diện tích khoảng 3 ha, cổng chính rộng 22 m kết cấu bằng 4 trụ bê tông cốt thép, hệ thống tường bao, nhà đón tiếp, trưng bày, giới thiệu hiện vật có diện tích 360 m², nhà mái che khu bảo tồn tại chỗ rộng 2.040 m².
Tại khu bảo tồn có 18 cọc gỗ được mở, xây kè bằng sỏi cuội. Các cọc còn lại được bảo tồn theo cách lấp đất và phỏng dựng cọc gỗ thay thế lộ thiên, phục vụ khách tham quan.
Sau một vòng tham quan và nghe giới thiệu, em Nguyễn Thị Cẩm ở phường Việt Hòa nhận xét: “Thay vì chỉ được học những dòng chữ lý thuyết trên sách vở, đến tận nơi chiêm ngưỡng các cọc gỗ đã mang lại cho thế hệ trẻ chúng em một cảm giác thiêng liêng, dường như được chạm tay vào những chứng tích nghìn năm tuổi của cha ông”.
Chị Nguyễn Thị Thúy, giáo viên Trường THCS Duy Tân, phường Nhị Chiểu thì cho rằng việc tìm hiểu về bãi cọc Cao Quỳ giúp học sinh hiểu sâu sắc hơn về nghệ thuật quân sự độc đáo của Đại Việt xưa. Đó là nghệ thuật mượn sức thiên nhiên, nghệ thuật dụ địch vào bẫy và sự quả cảm của những người lính áo vải cắm từng thân cây xuống dòng sông dữ để bảo vệ bờ cõi. Từ đó, di tích góp phần vun đắp nhân cách, khơi dậy tinh thần yêu nước và trách nhiệm xây dựng quê hương, đất nước trong thời kỳ hội nhập và phát triển của giới trẻ.
Giáo sư Vũ Minh Giang, chuyên gia lịch sử hàng đầu Việt Nam cho rằng phát hiện tại Cao Quỳ khẳng định rõ ràng và làm phong phú thêm bản đồ các di tích lịch sử liên quan đến chiến thắng Bạch Đằng lịch sử. Nó xóa nhòa đi ranh giới về địa phương, khẳng định cả vùng đất rộng lớn ven sông Bạch Đằng thuộc cả Hải Phòng và Quảng Ninh ngày nay đều là chiến trường thời xưa.
Khu bảo tồn không chỉ thu hút những nhà nghiên cứu khảo cổ mà còn là điểm đến tham quan của đông đảo du khách thập phương. Giữa nhịp sống hiện đại hối hả, sự hiện diện của bãi cọc Cao Quỳ như một lời nhắc nhở không bao giờ phai mờ về những trang sử bi tráng và oanh liệt.
Nhìn lại bãi cọc, hậu thế như còn nghe âm vang của tiếng trống trận, tiếng hò reo và hào khí Bạch Đằng vẫn luôn cuộn chảy trong huyết quản mỗi người dân đất Việt.
Bãi cọc Cao Quỳ - Dấu ấn hào hung
Vào cuối năm 2019, trong lúc dọn dẹp và cải tạo đất vườn để trồng cây, người dân tại cánh đồng Cao Quỳ, thôn Mai Động, xã Liên Khê, huyện Thủy Nguyên trước kia (nay là phường Lưu Kiếm) đã vô tình chạm vào những thanh gỗ cắm sâu dưới lòng đất. Cơ quan chức năng đã nhanh chóng khoanh vùng và tiến hành khai quật khẩn cấp.
Cuộc khai quật do Viện Khảo cổ học phối hợp cùng Bảo tàng Hải Phòng thực hiện mở ra một trang sử mới và vô cùng chấn động về nghệ thuật quân sự của cha ông.
Các nhà khảo cổ học phát hiện tổng cộng 27 chiếc cọc gỗ nằm rải rác đan xen với 24 hố đất đen. Các cọc gỗ này chủ yếu được làm từ gỗ sến, lim, táu, được đẽo gọt một đầu bằng công cụ thô sơ. Điều đặc biệt khiến giới nghiên cứu sử học phải kinh ngạc chính là mật độ phân bổ và cách bố trí của các cọc. Chúng không cắm thẳng hàng một cách đơn thuần mà được thiết kế theo nhiều tầng, nhiều lớp, tạo thành một ma trận trận địa bẫy thuyền địch vô cùng sắc bén và hiểm hóc.
Sự xuất hiện của những cọc gỗ lớn có đường kính lên tới 40 cm xen lẫn các cọc nhỏ từ 10 - 18 cm chứng tỏ tiền nhân đã có sự tính toán rất kỹ lưỡng về sức chảy của dòng nước và trọng tải của thuyền chiến. Hơn thế nữa, qua khảo sát các hố đất đen và phân tích địa tầng, giới khoa học khẳng định đây hoàn toàn là một trận địa quân sự thuần túy, không phải là dấu vết của các công trình kiến trúc nhà cửa dân sinh.
Thông qua phương pháp giám định, các nhà khoa học xác định được những chiếc cọc gỗ này nằm trong khoảng thời gian diễn ra cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông lần thứ ba (năm 1288). Bãi cọc xuất hiện đã củng cố vững chắc và làm thay đổi một phần nhận thức của giới sử học về quy mô của trận thủy chiến chống quân Nguyên Mông.
Trước khi bãi cọc Cao Quỳ được phát hiện, phần lớn các di tích cọc gỗ được tìm thấy chủ yếu nằm ở thị xã Quảng Yên (nay là phường Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh). Điều này khiến nhiều người định hình trận địa cọc chỉ nằm ở bờ tả ngạn. Sự phát lộ của bãi cọc tại cánh đồng Cao Quỳ, ven bờ hữu ngạn sông Bạch Đằng, đã làm sáng tỏ chiến lược "thiên la địa võng" của quân dân nhà Trần dưới sự chỉ huy của Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn.
Sông Bạch Đằng đoạn chảy qua khu vực xã Liên Khê cũ là một nhánh sông hiểm trở, có dòng chảy hẹp và bị chi phối bởi hệ thống núi đá vôi Tràng Kênh. Nhận định rõ lợi thế địa hình, Trần Hưng Đạo đã cho bố trí các bãi cọc tại những khúc sông chiến lược để ép đoàn thuyền lương khổng lồ của quân Nguyên Mông vào thế tiến thoái lưỡng nan.
Khi nước triều rút, những bãi cọc tại Cao Quỳ sẽ là chướng ngại vật khổng lồ đâm thủng đáy thuyền địch, kết hợp cùng quân mai phục hai bên bờ tạo thành gọng kìm bọc lót, tiêu diệt toàn bộ lực lượng xâm lược hùng mạnh nhất thế giới thời bấy giờ.
( Nguồn: Bãi cọc Cao Quỳ - Chứng tích lịch sử nghìn năm tuổi ở Hải Phòng/Thu Hương//Báo Hải Phòng.vn.- Ngày 2/6/2026)
