Đình Lôi Động (xã Hà Tây, Hải Phòng) thờ 3 danh nhân đất Việt là danh tướng Yết Kiêu, anh hùng nông dân Nguyễn Hữu Cầu và Tiến sĩ Nguyễn Như Ngu.
Không gian thiêng hội tụ anh tài
Theo các bậc cao tuổi trong làng, đình Lôi Động được dựng lên từ rất sớm, gắn với sự ra đời và công trạng của danh tướng Yết Kiêu. Theo thần tích, danh tướng Yết Kiêu có cha là người làng Hạ Bì (Gia Lộc, Hải Dương cũ) làm nghề chài lưới.
Khi ông qua đời, để tưởng nhớ công lao của vị anh hùng gắn với những chiến công hiển hách thời Trần, nhân dân Lôi Động suy tôn ông làm thành hoàng làng, dựng đình thờ phụng, lưu giữ hương khói qua nhiều thế hệ.
Đến thế kỷ XVIII, vùng đất ấy lại ghi dấu sự xuất hiện của Nguyễn Hữu Cầu, người anh hùng áo vải nổi danh trong lịch sử. Sinh ra trong một gia đình nông dân nghèo, từ nhỏ ông được học hành, sớm bộc lộ tư chất thông minh và khí phách khác thường, đặc biệt say mê võ nghệ.
Trước cảnh triều đình Lê - Trịnh mục nát, năm 1731, ông tham gia khởi nghĩa và nhanh chóng trở thành tướng lĩnh xuất sắc của nghĩa quân, được phong danh hiệu Quận He khi chưa đầy 20 tuổi. Nghĩa quân do ông chỉ huy hoạt động trên địa bàn rộng lớn, lập nên nhiều chiến công, để lại dấu ấn sâu đậm trong lòng nhân dân.
Cùng được thờ tại đình còn có Nguyễn Như Ngu, người đỗ tiến sĩ khi mới 24 tuổi dưới triều Lê Nhân Tông, làm quan đến chức Tự Khanh, tiêu biểu cho truyền thống hiếu học của quê hương.
Bước sang thời hiện đại, đình Lôi Động tiếp tục trở thành "địa chỉ đỏ" của phong trào cách mạng. Trong kháng chiến chống Pháp, nơi đây là điểm hội họp, liên lạc quan trọng của lực lượng cách mạng địa phương.
Ngày 20/9/1953, đình được chọn làm đại bản doanh để chuẩn bị tiến công bốt Bình Hà. Tuy nhiên, kế hoạch bị lộ, chỉ trong thời gian ngắn, địch dội xuống làng Lôi Động hàng nghìn quả pháo. Dẫu vậy, điều kỳ lạ là ngôi đình vẫn không hề bị trúng đạn, lực lượng ta được bảo toàn.
Ngay trong chiều hôm đó, bộ đội và du kích tổ chức phản công quyết liệt, đánh tan cuộc càn quét, tiêu diệt khoảng 100 tên địch và bắt sống 58 lính Âu Phi, góp phần làm nên chiến công đáng tự hào của quân và dân địa phương.
Kiến trúc cổ đình Lôi Động
Trải qua hàng trăm năm, đình Lôi Động nhiều lần được trùng tu, song vẫn giữ được nét kiến trúc truyền thống đặc trưng. Công trình hiện nay mang dáng dấp từ thời vua Thành Thái (1897) với kết cấu kiểu chữ “đinh”, gồm 5 gian tiền tế và 2 gian hậu cung.
Mái đình cong vút, phủ ngói rêu phong, nổi bật với hình tượng “lưỡng long chầu nguyệt” trên đỉnh nóc. Bên trong, hệ thống cột kèo bằng gỗ lim chắc chắn, các chi tiết chạm khắc tinh xảo như rồng vờn mây, cá chép hóa rồng… thể hiện trình độ mỹ thuật cao của nghệ nhân xưa.
Gian trung tâm tiền tế được bài trí trang nghiêm với bức đại tự “Hải bất dương ba”, mang ý nghĩa cầu mong quốc thái dân an. Hậu cung lưu giữ nhiều cổ vật quý như tượng Yết Kiêu cao 1,6 m với thần thái sống động, chuông đồng niên đại thế kỷ XIX, cùng 3 sắc phong của các triều đại phong kiến.
Những giá trị này giúp đình được công nhận là di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia từ năm 1994.
Hằng năm, lễ hội đình Lôi Động diễn ra vào dịp giỗ danh tướng Yết Kiêu, thu hút đông đảo nhân dân và du khách. Trước đây đình thuộc xã Tân An (huyện Thanh Hà, Hải Dương cũ) nhưng nay thuộc xã Hà Tây (Hải Phòng).
Sau sáp nhập, lượng người về tham quan, chiêm bái và dâng hương lễ đình đông hơn mọi năm. Năm nay, lễ hội được tổ chức từ ngày 25 - 27/4 (tức mùng 9 đến 11/3 âm lịch) với nhiều hoạt động phong phú.
Phần lễ được tổ chức trang nghiêm với các nghi thức dâng hương, tế lễ nhằm tưởng nhớ công lao các bậc tiền nhân, kết nối quá khứ với hiện tại, nhắc nhở con cháu về truyền thống yêu nước và đạo lý “uống nước nhớ nguồn”.
Phần hội lại mang sắc màu tươi vui, sôi động với các hoạt động văn hóa, thể thao như giao lưu bóng chuyền, bóng chuyền hơi, cùng nhiều trò chơi dân gian: kéo co, đập niêu… Những hoạt động này không chỉ tạo không khí vui tươi mà còn góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa làng quê.
“Đình Lôi Động không chỉ là nơi thờ tự mà còn là biểu tượng của lòng yêu nước, tinh thần đoàn kết và niềm tự hào của người dân Lôi Động nói riêng và nhân dân Hà Tây nói chung. Lễ hội đình vẫn được duy trì như một cách để kết nối cộng đồng, giáo dục truyền thống và lan tỏa những giá trị tốt đẹp, là điểm tựa văn hóa, giúp người con quê hương tìm về cội nguồn”, ông Trần Văn Tâm, Chủ tịch UBND xã Hà Tây cho biết.
( Nguồn: Đình Lôi Động thờ 3 danh nhân đất Việt//Báo Hải Phòng.vn.- Ngày 25/4/2026)
