Từ thơ văn, tư tưởng, đến hệ thống di tích, lễ hội và các giá trị giáo dục, di sản của Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm đang tiếp tục được nhận diện, lý giải và phát huy từ tầm nhìn hiện đại.
Hơn 4 thế kỷ kể từ khi Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm rời nhân thế, di sản của ông vẫn bền bỉ hiện diện trong đời sống văn hóa, tinh thần của người Việt (ảnh cơ sở cung cấp).
Minh triết Trạng Trình - giá trị vượt thời gian
Ông Nguyễn Thành Trung, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hải Phòng cho biết, Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm không chỉ là một nhân vật lịch sử, mà trở thành biểu tượng văn hóa, kết nối giữa truyền thống và hiện đại. Những tư tưởng, triết lý và giá trị văn hóa mà ông để lại vẫn nguyên vẹn tính thời sự và sức sống trong lòng dân tộc.
Sức sống bền bỉ ấy trước hết nằm ở hệ tư tưởng mang đậm tính nhân văn của Trạng Trình. Đó là triết lý sống thuận theo tự nhiên nhưng không buông bỏ trách nhiệm xã hội; là quan niệm “xuất - xử” linh hoạt của một trí thức luôn trăn trở với vận mệnh đất nước. Khi thời cuộc rối ren, ông lui về trí sĩ, dạy học, làm thơ, nhưng vẫn giữ vai trò “quân sư”, được các triều đại trọng vọng và tham vấn quốc sự.
Theo Phó giáo sư, Tiến sĩ Lê Thị Lan, Viện Triết học (Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam), Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm có nhân sinh quan khá khác biệt, đó “nhàn dật”. “Nhàn dật” trong tư tưởng Trạng Trình không phải là lánh đời, mà là một thái độ sống tích cực, giữ vững đạo lý, nhân cách và trí tuệ để soi sáng thời cuộc. Chính điều đó khiến tư tưởng của ông không bị giới hạn trong bối cảnh thế kỷ 16, mà vẫn có khả năng đối thoại với xã hội hiện đại.
Đặc biệt, nhiều học giả cùng thống nhất nhận định về tư tưởng “tam giáo đồng nguyên” của Nguyễn Bỉnh Khiêm. Trong các bài văn bia và thơ văn, ông dung hòa Nho giáo, Phật giáo và Lão giáo trên nền tảng “thiện” và “nhân”, coi đạo làm người là gốc. Tiến sĩ Đào Vũ Vũ, Viện Triết học (Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam) cũng nhận định, chữ “thiện” trong tư tưởng Nguyễn Bỉnh Khiêm không chỉ là chuẩn mực đạo đức cá nhân, mà còn là nền tảng để xây dựng một xã hội hài hòa, bền vững – điều vẫn còn nguyên giá trị trong đời sống hôm nay.
Di sản Trạng Trình trong đời sống đương đại Hải Phòng
Di sản Trạng Trình có thể trở thành nền tảng cho các sản phẩm du lịch văn hóa, tri thức đặc thù của Hải Phòng (ảnh cơ sở cung cấp).
Không chỉ tồn tại trong trước tác và nghiên cứu học thuật, di sản Nguyễn Bỉnh Khiêm còn được hiện diện sinh động trong không gian văn hóa Hải Phòng, đặc biệt tại quê hương của ông ở vùng đất Vĩnh Bảo. Khu di tích quốc gia đặc biệt Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm với đền thờ, am Bạch Vân, khu mộ, ao sen và nhà trưng bày đã trở thành điểm tựa tinh thần, nơi kết nối ký ức lịch sử với đời sống hôm nay.
Theo Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố Nguyễn Thành Trung, Hải Phòng xác định bảo tồn di sản Trạng Trình là nhiệm vụ lâu dài, gắn với giáo dục truyền thống, xây dựng bản sắc văn hóa và phát triển du lịch bền vững. Bảo tồn di sản không chỉ là giữ gìn di tích, mà quan trọng hơn là làm cho những giá trị tư tưởng, đạo lý của Trạng Trình tiếp tục lan tỏa trong cộng đồng.
Từ góc độ cộng đồng, bà Bùi Thị Nguyệt Nga, Hội Khoa học Lịch sử Hải Phòng nhận định, di sản Nguyễn Bỉnh Khiêm có khả năng tạo sự đồng thuận và gắn bó trong cộng đồng địa phương. Thông qua lễ hội Trạng Trình, các hoạt động văn hóa, giáo dục và nghiên cứu khoa học, người dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà còn trở thành chủ thể gìn giữ và phát huy di sản.
Hình ảnh Nguyễn Bỉnh Khiêm đã vượt ra khỏi không gian di tích để hiện diện trong giáo dục, sân khấu, văn học nghệ thuật và đời sống tinh thần. Từ sách giáo khoa phổ thông đến các vở chèo, từ nghiên cứu hàn lâm đến truyền thuyết dân gian, Trạng Trình được tiếp nhận với nhiều lớp nghĩa mới, phản ánh nhu cầu và cách nhìn của từng thời kỳ lịch sử.
Di sản Trạng Trình có thể trở thành nền tảng cho các sản phẩm du lịch văn hóa, tri thức đặc thù của Hải Phòng. Khi du khách đến với khu di tích, họ không chỉ tham quan cảnh quan, mà còn được tiếp cận chiều sâu tư tưởng, thơ văn và triết lý sống của một bậc hiền triết Việt Nam. Di sản Nguyễn Bỉnh Khiêm là “tài sản tinh thần quý báu”, nếu được bảo tồn và phát huy đúng cách tiếp tục đóng góp cho việc hun đúc bản sắc văn hóa dân tộc, đồng thời cung cấp những giá trị nhân văn bền vững cho xã hội đương đại.
Từ góc nhìn đó, sức sống của di sản Trạng Trình không nằm ở việc “giữ nguyên” quá khứ, mà ở khả năng làm mới, làm sâu và làm lan tỏa những giá trị đã được kết tinh qua hàng trăm năm.
Đó cũng chính là cách Hải Phòng đang tiếp cận di sản Nguyễn Bỉnh Khiêm, coi di sản là nền tảng văn hóa, là điểm tựa tinh thần và là nguồn lực cho phát triển bền vững trong kỷ nguyên mới.
Nguồn: https://baohaiphong.vn/suc-song-di-san-nguyen-binh-khiem-530831.html
